Rằm tháng giêng: Vì sao cúng cả năm không bằng rằm tháng giêng

Ngày rằm tháng Giêng là ngày 15 tháng 1 Âm lịch và còn được gọi với cái tên khác là Tết Nguyên Tiêu, Tết Thượng Nguyên. Ngày rằm tháng Giêng là rằm đầu tiên của năm mới theo lịch Âm của người Việt. Cái tên “Nguyên Tiêu” có nghĩa là đêm rằm đầu tiên của năm mới, trong đó “Nguyên” có nghĩa là thứ nhất và “Tiêu” có nghĩa là đêm.

Tết Nguyên Tiêu còn được gọi là Tết Thượng Nguyên và nằm trong hệ thống Tết Thượng – Trung – Hạ Nguyên. Trong đó, Tết Trung Nguyên là ngày rằm tháng 7 Âm lịch và Tết Hạ Nguyên là ngày rằm tháng 10 Âm lịch.

Vào ngày rằm tháng Giêng, người Việt thường chuẩn bị làm mâm lễ cúng tươm tất và chu đáo để dâng tổ tiên và các vị thần linh với mong muốn cầu một năm mới bình an cho cả gia đình. Bên cạnh đó, mọi người cũng thường đi chùa lễ Phật để cầu mong cho một năm an lành cho bản thân và gia đình.

1. Vì sao cúng cả năm không bằng rằm tháng giêng

Trong dân gian, người Việt xưa thường có câu “cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng”. Vậy quan niệm này có đúng không? Cúng ngày rằm tháng Giêng là một trong những nét văn hóa đặc trưng và độc đáo của người Việt từ xưa tới nay và quan niệm trên nhằm thể hiện tầm quan trọng đặc biệt của ngày lễ này đối với người Việt Nam.

Trước đây, Tết Nguyên Tiêu còn thường được gọi là “Tết muộn”, bởi những gia đình khá giả ngày xưa thường tiếp tục ăn Tết và chơi hoa mai, hoa đào nở muộn. Bên cạnh đó, ngày này cũng là dịp để những người đau ốm, người đi làm ăn xa quê, bộ đội đi công tác, gia đình có tang ma… được ăn Tết bù. Chính vì vậy mà từ lâu trong tâm thức người Việt, ngày rằm tháng Giêng luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không khác gì ngày Tết Nguyên Đán. Ngoài ra, theo lịch nông nghiệp của người Việt, rằm tháng Giêng cũng là ngày khởi đầu cho vụ gieo trồng mới. Do đó, trước khi bắt đầu vào vụ mới, người dân thường làm lễ cúng để cầu cho một năm bội mùa.

Ngày nay, có rất nhiều người theo đạo Phật quan niệm rằng ngày rằm tháng Giêng là ngày vía Phật và thường có câu “lễ Phật cả năm không bằng đi lễ ngày rằm tháng Giêng”. Đối với những người theo đạo Phật thì ngày rằm tháng Giêng và ngày mùng 1 Tết thì là những ngày lễ đầu tiên rất quan trọng trong năm. Vào ngày này, các Phật tử thường lên chùa thắp hương để cầu xin mọi sự bình an và may mắn. Bên cạnh đó, nhiều nơi trên cả nước cũng thường tổ chức những lễ hội lớn nhỏ để tưởng nhớ công ơn của các vị thành hoàng, những người có công với Tổ quốc để cầu mong một năm mới an lành, may mắn và thành công.

2. Rằm tháng giêng 2023 là ngay nào?

Rằm tháng giêng 2023 rơi vào ngày chủ nhật 5/2/2023

Có nhiều bạn vẫn thắc mắc cúng rằm tháng giêng cúng vào ngày 14 có được không? Theo các chuyên gia tâm linh, cúng rằm tháng Giêng vào ngày 14 hay 15 âm lịch đều được, bởi không phải gia đình nào cũng có điều kiện thuận lợi để cúng đúng rằm.

Có gia đình bận rộn, không sắp xếp được công việc để cúng vào chính ngọ ngày 15/1 âm lịch thì có thể cúng trước đó 1 ngày, tức 14 tháng Giêng. Thời gian cúng có thể là từ sáng sớm ngày 14 đến trước 19h ngày 15. Thậm chí, nhiều gia đình cúng từ ngày 13 âm lịch. Năm nay rằm tháng giêng rơi vào chủ nhật các gia đình sẽ có điều kiện bày biện tươm tất hơn.

Thực tế, mỗi gia đình lại tùy biến linh động cúng vào ngày, giờ khác nhau. Việc cúng Rằm tháng Giêng vào ngày giờ nào được nhiều người quan niệm khá cởi mở. Việc thờ cúng không ở mâm cao cỗ đầy mà cốt ở tấm lòng thành kính, biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, ông bà và thần linh.

Lễ cúng rằm tháng Giêng thường được mọi người cúng vào giờ Ngọ (tức là từ 11h đến 13h) ngày chính rằm (tức ngày 15 tháng Giêng âm lịch).

Mặc dù vậy, do điều kiện cuộc sống, hiện nay mỗi gia đình lại tùy biến linh động việc cúng vào các ngày, giờ khác nhau. Họ quan niệm rằng việc thờ cúng chỉ cần thể hiện tinh thần chung là tấm lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, ông bà, thần thánh

3. Cách chuẩn bị đồ cúng Rằm tháng Giêng

Vào ngày Rằm tháng Giêng, các gia đình thường sắm hai lễ: cúng Phật và cúng gia tiên.

3.1 Mâm cỗ cúng Phật

• Trái cây
• Chè xôi
• Các món đậu
• Canh xào không thêm nhiều hương liệu
• Bánh trôi nước.

Mâm lễ cúng Phật là mâm lễ chay tinh khiết gồm hương, hoa, quả tươi, đèn (nến), xôi, oản…. Nếu gia chủ là Phật tử thì có thể ngồi trước bàn thờ Phật tụng một thời kinh Phổ Môn, hoặc kinh Dược Sư để cầu bình an cho gia đạo. Nếu không tụng kinh được thì có thể dâng hương và tụng đọc bài lễ bái Tam Bảo.

Điểm đặc biệt trên mâm cỗ chay là sự hiện diện của những màu sắc tượng trưng cho ngũ hành. Màu đỏ tượng trưng cho hành hỏa, xanh của hành mộc, đen của hành thổ, màu trắng của hành thủy, màu vàng hành kim.

Mâm lễ cúng gia tiên là mâm lễ mặn hoặc chay với đầy đủ các món ăn tinh khiết của ngày Tết. Đặc biệt trong mâm lễ phải có bánh trôi (chè trôi nước). Ý nghĩa của việc ăn bánh trôi ngày Tết Nguyên tiêu là mong muốn mọi việc quanh năm được hanh thông, trôi chảy.

3.2 Mâm cỗ cúng gia tiên (mâm cỗ mặn)

• Năm lạng thịt vai luộc
• Một bát canh măng
•  Một đĩa xào thập cẩm
• Một đĩa nem
• Một đĩa rau xào
• Một đĩa giò
• Một đĩa xôi gấc
• Một đĩa hoa quả
• Các vật phẩm khác như: Hương hoa vàng mã, đèn nến, trầu cau, rượu.

Mâm lễ mặn thông thường có 4 bát, 6 đĩa, tổng cộng thành tròn 10 món. 4 bát gồm bát ninh măng, bát bóng, bát miến, bát mọc. 6 đĩa gồm thịt gà (hoặc thịt lợn), giò (hoặc chả), nem thính (đĩa xào), dưa muối, xôi (hoặc bánh chưng) và nước chấm. Đồ lễ khác gồm: Hương, hoa, quả tươi, vàng mã, đèn nến, trầu cau, rượu, thuốc lá

4. Bài văn khấn rằm tháng giêng

Dưới đây là bài văn khấn Rằm tháng Giêng năm Qúy Mão 2023 theo “Văn khấn cổ truyền Việt Nam” – NXB Văn hoá Thông tin.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)

Con lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị tôn thần.

Con kính lạy ngài bản cảnh Thành hoàng, ngài bản xứ Thổ địa, ngài bản gia Táo quân cùng chư vị tôn thần.

Con kính lạy Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỉ, thúc bá đệ huynh, cô di, tỉ muội họ nội họ ngoại.

Tín chủ (chúng) con là: …

Ngụ tại: …

Hôm nay là ngày Rằm tháng Giêng năm…, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.

Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ… nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.

Tín chủ con lại kính mời ông bà tiền chủ, hậu chủ tại gia về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy).

Khấn xong, vái 3 vái.